ΑΓΙΟΙ ΑΝΑΡΓΥΡΟΙ: 3 ΣΗΜΕΙΑ-ΣΤΑΘΜΟΙ ΣΤΟΝ ΧΩΡΟΧΡΟΝΟ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ

Της Γιούλης Ηλιοπούλου

 

3 σημεία της πόλης των Αγίων- εντελώς διαφορετικά μεταξύ τους. Από άλλες ιστορικές περιόδους το καθένα, αλλά εξαιρετικά ενδιαφέροντα, μιας και μαζί τους συνδέεται η αρχαία και σύγχρονη ιστορία του δήμου.

Ας ξεκινήσουμε ένα ταξίδι στο χρόνο, με πρώτο σταθμό την αττική γη του 560 π.X.

 

Η Ελιά του Πεισίστρατου

Ήταν γύρω στα 560 π.Χ. όταν ο Πεισίστρατος, ευφυής πολιτικός στην Αθήνα, κατάφερε να αποκτήσει την εύνοια των λαϊκών στρωμάτων, κυρίως των γεωργών και των ακτημόνων και ανέλαβε την εξουσία. Έκανε σημαντικά δημόσια έργα και μέσα σε άλλα πήρε αξιόλογα μέτρα για τους φτωχούς. Έτσι υποχρέωσε όλους τους ακτήμονες πολίτες να διασκορπιστούν στην ύπαιθρο της Αττικής και να φυτέψουν όσα περισσότερα ελαιόδεντρα μπορούσαν. Ο Πεισίστρατος θεωρείται εκείνος που φρόντισε για τη διάδοση της ελιάς ως παραγωγικού δέντρου στην Αττική, η οποία «ψιλή και άδενδρος ούσα» καταφυτεύτηκε με ελαιόδεντρα «του Πεισιστράτου προστάξαντος».

Η Ελιά του Πεισίστρατου που διασώζεται στο κέντρο του Δήμου των Αγίων Αναργύρων είναι μια από αυτές! Είναι ένα δέντρο ηλικίας 2500 ετών, ίσως το αρχαιότερο ελαιόδεντρο στην Αττική και αποτελείται από έναν παλαιό κεντρικό κορμό που περιβάλλεται από μερικούς νεότερους κλώνους. Έχει μεγάλο βοτανολογικό ενδιαφέρον αλλά και έντονα ιστορικό χαρακτήρα αφού ο κορμός της είναι μάρτυρας μιας μακραίωνης πορείας του Ελληνισμού. Από την κλασσική εποχή στη ρωμαιοκρατία, από τα χρόνια του Βυζαντίου στην τουρκική κατοχή. Και έπειτα παραμένοντας ζωντανή μετά την αναγέννηση της Ελλάδας κατά την Επανάσταση του 1821, έζησε την Ιταλογερμανική Κατοχή και τον Εμφύλιο. Βέβαια δεν ήταν λίγες οι φορές που κινδύνεψε να καταστραφεί λόγω αντίξοων ιστορικών συνθηκών. Στη διάρκεια της Κατοχής τμήμα του κορμού της καταστράφηκε, καθώς κόπηκε  για να γίνει καυσόξυλα. Αλλά παρόλες τις μεγάλες ταλαιπωρίες έμεινε όρθιο και δεσπόζει μέχρι σήμερα στην Πλατεία Πεισιστράτου που δημιουργήθηκε για χάρη της. Το 1996 το δέντρο κηρύχτηκε διατηρητέο μνημείο της φύσης. Βρίσκεται στην οδό Πεισιστράτους μεταξύ των οδών Τριπόλεως και Κωνσταντινουπόλεως.

 

 

Οι πρώην εγκαταστάσεις της ΦΙΝΟΣ ΦΙΛΜ

Στην περιοχή «Κοκκινόπουλου» εγκαταστάθηκαν από το 1957 τα σύγχρονα, για την εποχή τους, στούντιο της ΦΙΝΟΣ ΦΙΛΜ, της ιστορικής εταιρίας παραγωγής ελληνικών κινηματογραφικών ταινιών. Ο ιδρυτής της εταιρίας Φιλοποίμην Φίνος επέλεξε την περιοχή των Αγίων Αναργύρων. Οι Άγιοι Ανάργυροι λόγω θέσης εξασφάλιζαν εύκολη συγκοινωνιακή πρόσβαση στο κέντρο και στην επαρχία. Το μεγάλο τους πλεονέκτημα ήταν, επιπλέον, ότι διέθεταν μεγάλη ποικιλία από φυσικά πλάνα για εξωτερικά γυρίσματα: ανθοκήπια, ελαιώνες, μικρά εκκλησάκια, περιβόλια, σιδηροδρομικές γραμμές, παραδοσιακά γραφικά προσφυγικά σπιτάκια και επιβλητικά κτίσματα, όπως η βίλα Μέρλα, γραφικά σοκάκια, ταβερνάκια, γεφυράκια. Εκεί γυρίστηκαν οι σημαντικότερες ταινίες της εταιρίας.

Μέχρι το 1957 όλες οι ταινίες του ελληνικού κινηματογράφου γυρίζονται σε πολύ πρόχειρες εγκαταστάσεις χωρίς τις απαραίτητες προδιαγραφές.  Έτσι η πόλη των Αγίων έγινε το πρώτο κέντρο οργανωμένων κινηματογραφικών παραγωγών για μερικές από τις καλύτερες ελληνικές ταινίες. Ο χώρος, στην περιοχή Μυκονιάτικα, που ήταν τα παλιά βουστάσια του Ιωάννη Μέρλα, αποτελείται από ένα οικόπεδο τεσσάρων περίπου στρεμμάτων, με τις κτιριακές εγκαταστάσεις μεταβιομηχανικής αρχιτεκτονικής, που σήμερα είναι όμως υπό κατάρρευση. Τον καιρό της «δόξας» το στούντιο ήταν δύο πλατό διαστάσεων 15 επί 28 μέτρα και 12 επί 18 μέτρα, στην ουσία δύο μεγάλα εργοτάξια με βεστιάρια, καμαρίνια, μπαρ και εργαστήρια όπου εργάζονταν δεκάδες καλλιτέχνες ζωγράφοι, σκηνογράφοι, ξυλουργοί και φροντιστές για την παραγωγή των εσωτερικών γυρισμάτων. Άλλωστε η ελληνική παραγωγή ξεπερνούσε τότε τις 100 ταινίες το χρόνο! Μερικές από τις πιο γνωστές ταινίες γυρίστηκαν εδώ: « Οι θαλασσιές οι χάντρες», «Μια κυρία στα μπουζούκια», «Στεφανία», «Κοινωνία Ώρα Μηδέν». Στα εξωτερικά γυρίσματα πολλών ταινιών μπορεί κανείς να δει το φυσικό περιβάλλον και τα κτίρια της περιοχής. Προφανώς η προσέλευση όλων των τότε «αστεριών» του ελληνικού κινηματογράφου αποτελούσε τρομερό δέλεαρ για τους κατοίκους, με μαρτυρίες να λένε ότι τα γύρω δέντρα και οι μάντρες γέμιζαν με πιτσιρίκια που παρακολουθούσαν τα γυρίσματα.

Τα στούντιο της Φίνος Φιλμ λειτούργησαν στην περιοχή για 14 ολόκληρα χρόνια μέχρι το 1971 και αργότερα μεταφέρθηκαν στα Σπάτα.

 

Βίλα Μέρλα

Ένα ακόμη ιδιαίτερο μνημείο της περιοχής είναι η Βίλα Μέρλα, αρχιτεκτονικό στολίδι, κτισμένο από τον Ιωάννη Μέρλα, το 1940. Βρίσκεται δίπλα στον σιδηροδρομικό σταθμό του προαστιακού στους Αγίους Αναργύρους

Για την ιστορία ο Ιωάννης Μέρλας γεννήθηκε στη Σμύρνη το 1885 και ήταν επιχειρηματίας και κοινοτάρχης της περιοχής, μία ιδιαίτερη προσωπικότητα, «δημιουργικός, πεισματάρης, γενναιόδωρος, άρχοντας, κοσμοπολίτης, αλλά και άνθρωπος της πιάτσας, κυνικός, μα και πρόθυμος να δώσει το πανωφόρι του στον συνάνθρωπό του. Μια καθόλου συμβατική προσωπικότητα, ένας εκκεντρικός κροίσος στους Αγίους Αναργύρους του μεσοπολέμου» όπως αναφέρεται χαρακτηριστικά από τον Ανδρέα Μηλιώνη στο βιβλίο του «Η πόλη των Αγίων».

Μίσθωσε, μέσω του δικηγόρου Κίμωνα Δεμερτζή, την έκταση 12 στρεμμάτων ανατολικά της βίλας και εγκατέστησε σύγχρονη μονάδα βουστασίων. Διατέλεσε κοινοτάρχης των Αγίων Αναργύρων από τον Γενάρη του 1943 μέχρι τον Μάιο του 1946 και πέθανε στις 16 Ιουλίου 1949. Η φιλανθρωπική του δράση ήταν πολύ μεγάλη αλλά στον αντίποδα κατηγορείται επειδή υπηρέτησε το ναζιστικό καθεστώς. Την περίοδο 1958 με 1970 στο χώρο που βρίσκονταν τα βουστάσια Μέρλα, η Φίνος Φιλμ, εγκατέστησε τα περίφημα στούντιό της

Η προτομή του Μέρλα κοσμεί από το 2002 την κεντρική πλατεία του δήμου.

Η Βίλα Μέρλα κληροδοτήθηκε από την Ευαγγελία Μέρλα, σύζυγο του Ιωάννη σε ευαγές ίδρυμα.

Πρόσφατα αποκτήθηκε από τον Δήμο, αποκαταστάθηκε στην προηγούμενη μορφή της και σύμφωνα με απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου θα φιλοξενήσει Μουσείο της Φυλής των Καλάς (Αρχαιοελληνικής καταγωγής κάτοικοι του Πακιστάν).